Wydział Chemiczny Politechniki Warszawskiej Politechnika Warszawska Wydział Chemiczny Politechniki Warszawskiej Politechnika Warszawska

Skip to main content

Historia kierunku Technologia Chemiczna

1826 - 1831 Oddział Rękodzielno-Chemiczny w ramach Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego
1897 - 1915 Chemia w Instytucie Politechnicznym im. Mikołaja II
1915 - 1917 Tworzenie Wydziału Chemicznego w ramach Polskiej Politechniki
1917 - 1939 Wydział Chemiczny w okresie międzywojennym
1939 - 1944 Działalność Wydziału w okresie okupacji niemieckiej
1944 - 1951 Odbudowa Wydziału Chemicznego
1951 - 2001 Wydział Chemiczny po II Wojnie 

Chronologia zdarzeń prowadzących do utworzenia Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego 1822 r.

14 lipiec 1822 r. Józef Kalasanty Szaniawski na posiedzeniu Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (KWRiOP) wystąpił z wnioskiem o utworzenie w Warszawie Instytutu Politechnicznego.

15 czerwiec 1822 r. Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych przedstawiło KWRiOP projekt Instytutu Politechnicznego, którego głównym celem miało być kształcenie kadry inżynieryjno-technicznej dla rozbudowy i modernizacji przemysłu krajowego.

11 marzec 1825 r. KWRiOP powołała Radę Politechniczną, ze Stanisławem Staszicem jako przewodniczącym, do kierowania pracami nad utworzeniem Instytutu Politechnicznego i do opracowania projektu tej wyższej uczelni technicznej. Organizację Rada oparła na uczelniach wiedeńskiej i paryskiej. Rada powołała Szkołę Przygotowawczą do Instytutu Politechnicznego, która miała przygotować młodzież do właściwych studiów technicznych i handlowych, a po uzyskaniu odpowiedniego wyposażenia i niezbędnej kadry nauczającej przekształcić się w wyższą uczelnię techniczną.

16 lipiec 1825 r. Sekcja Umiejętności Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych postanawia wysłać za granicę stypendystów KWRiOP w celu kształcenia w naukach inżynieryjno-technicznych. Po powrocie stanowić oni będą kadrę nauczającą Instytutu Politechnicznego.

12-13 sierpień 1825 r. Wytypowano na drodze konkursu 7 absolwentów UW w tym 3 chemików (Antoniego Hanna, Seweryna Ździtowieckiego oraz Jana Koncewicza), wysyłając ich na Zachód, do najlepszych ośrodków w Anglii, Niemczech, Francji i Austrii i polecając im studiowanie nauk technicznych, chemicznych czy handlowych oraz zdobycie doświadczenia praktycznego.

21 grudzień 1825 r. Postanowienie KWRiOP o utworzeniu Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego z Kajetanem Garbińskim jako dyrektorem. 

Działalność Szkoły Przygotowawczej 1826 r.

4 styczeń 1826 r. Uroczyste otwarcie Szkoły Przygotowawczej, przemówienie Staszica (ostatnie publiczne, zmarł 20 stycznia) i dyr. Garbińskiego, przyjęto 44 uczniów. Otwarta w Pałacu Kazimierzowskim 4.01.1826, z naborem jesienią tego roku. Szkoła była ściśle powiązana z Uniwersytetem. Dyrektorem był profesor Uniwersytetu Kajetan Garbiński.

22 stycznia 1826 r. Prezesem Rady Politechnicznej zostaje Ludwik hr. Plater.

Październik 1826 r. Inauguracja w Szkole Przygotowawczej, przyjęto 35 uczniów, na Wydziale Chemicznym było 23. W Szkole chemię wykładał Marek Pawłowicz (uczeń Śniadeckiego), zajęcia laboratoryjne prowadził Teofil Saski, a potem Józef Bełza pracownicy i asystenci profesora Kitajewskiego z UW. Początkowo zajęcia były prowadzone na Uniwersytecie, a później w Pałacu Krasińskich. Planowano budowę gmachu wg projektu Corazziego na miejscu obecnej Giełdy i Muzeum Narodowego.

Jesień 1829 r. do kraju powracają stypendyści KWRiOP, chemicy: Seweryn Ździtowiecki, Antoni Hann, Jan Koncewicz i obejmują etaty profesorskie.

Do 1829 Szkoła przekształciła się, nieformalnie, obsadzając katedry przybywającymi z zagranicy profesorami, w Instytut Politechniczny składający się z czterech oddziałów; Mechanicznego, Rękodzielno-Chemicznego, Inżynierii Cywilnej i Handlowego. 

Rola Szkoły Przygotowawczej

Odegrała ona dużą rolę w dziejach polskiego szkolnictwa technicznego, zapoczątkowując proces kształtowania się w naszym kraju zawodowej inteligencji technicznej. Przeszło przez nią 217 słuchaczy, z czego dwóch otrzymało dyplomy pełnego ukończenia kursu uczelni politechnicznej, sześciu absolutorium, wielu kontynuowało studia techniczne zagranicą, zwłaszcza we Francji. Zapisali się w historii techniki, przemysłu i budownictwa w Europie, ale również w Brazylii i Wenezueli. Reszta pracowała w szkolnictwie średnim na terenie kraju. 

Chemia w Warszawskim Instytucie Politechnicznym Mikołaja I

Politechnika Warszawska 1901r.

Uczelnia powstała 1898 roku. Cztery Wydziały: Mechaniczny, Inżynieryjno-Budowlany, Chemiczny i Górniczy. Wykładowym językiem był rosyjski, główną kadrę dydaktyczną stanowili Rosjanie. Byli jednak i Polacy - asystenci Jegora Wagnera - Tadeusz Miłobędzki, Ludwik Szperl, czy wykładowca Józef Boguski asystent Mendelejewa w latach 1876-77. Rewolucja 1905 spowodowała przerwę w działalności do 1908, a w 1915 roku następuje ewakuacja uczelni na wschód. Politechnika zawdzięcza tej uczelni bazę materialną, wzniesione na przełomie XIX i XX wieku gmachy: m.in. Gmach Główny, Gmach Fizyki i Gmach Chemii.

Wydział Chemii w Politechnice Warszawskiej 1915-1917

Po zajęciu Warszawy przez Niemców w sierpniu 1915 roku Sekcja Szkół Wyższych przy Wydziale Oświecenia Komitetu Obywatelskiego wystąpiła do TKN o rozpoczęcie zajęć na Politechnice otwarto techniczną uczelnię polską - Politechnikę Warszawską. Ogłoszono konkurs na stanowiska wykładowców i w połowie października ustalono skład kadry nauczającej. Powołano dziekanów - dr Tadeusz Miłobędzki został dziekanem Wydziału Chemii, a jednocześnie wykładał chemię analityczną, wykłady z chemii fizycznej objął Józef Zawadzki. Uczelnia była uzależniona od Niemców, prorektorem był Julius von Braun profesor chemii Uniwersytetu we Wrocławiu, który na Wydziale Chemicznym wykładał chemię ogólną. Narastające w 1917 roku wiosną nastroje antyniemieckie ogarnęły środowisko akademickie - wybuchły strajki, bojkotowano niemieckich profesorów, studenci odmówili płacenia czesnego, co spowodowało w czerwcu 1917 roku zawieszenie przez generała-gubernatora Hansa von Beselera działalności uczelni warszawskich, w tym i Politechniki. Skreślono wszystkich studentów, którzy nie zapłacili czesnego (z wyjątkiem 8). 

Wydział Chemiczny w Politechnice Warszawskiej 1917 -1939

Gmach Chemii

Jesienią 1917 roku jednak przekazano całość spraw dotyczących szkolnictwa wyższego w ręce polskie - podległemu Radzie Regencyjnej Ministerstwu WRiOP. Uczelnia zyskała znaczną autonomię, władze były wybierane - rektor, dziekani. Do jesieni 1918 odbywały się zajęcia z dużą liczbą studentów, napływ z terenów Rosji, reemigracja. Przybył do Warszawy prof. Jan Zawidzki, wybitny nieorganik, obejmując Katedrę Chemii Nieorganicznej i wykłady z chemii nieorganicznej oraz funkcje Rektora PW w r. akad. 1918/1919. Zajęcia na PW zostały zawieszone na jesieni 1918 do jesieni 1919. Zreformowano w tym czasie i nadano Uczelni strukturę katedralną, powołano profesorów, włączając profesorów z uczelni zagranicznych m.in.:

  • Wojciech Swiętosławski z Uniwersytetu Moskiewskiego objął w 1919 r. Katedrę Chemii Fizycznej;
  • Kazimierz Smoleński z Petersburga objął Katedrę Technologii Chemicznej Ogólnej Organicznej i Technologii Węglowodanów;
  • Jan Bielecki adiunkt Sorbony obejmuje Katedrę Chemii Organicznej;
  • Tadeusz Wojno z Uniwersytetu w Zurychu został powołany w 1920 r. na katedrę Mineralogii i Petrografii.

Zreformowano również na wysokim poziomie przedmioty ogólne na Wydziale, powołując na stanowiska:

  • Czesława Grabowskiego, od 1919 r, na Katedrę Maszynoznawstwa Ogólnego i Chemicznego, wprowadzając nowy na owe czasy przedmiot zwany dziś Inżynierią Chemiczną;
  • Witolda Pogorzelskiego, na wykłady od 1920 r., a na Katedrę Matematyki od 1922 r.;
  • Stanisława Kalinowskiego, od 1921 r., na Katedrę Fizyki;
  • Józef Zawadzki w 1923 r. objął Katedrę Technologii Chemicznej Nieorganicznej;
  • Józef Turski powrócił w 1924 z Ukrainy by objąć Katedrę Wielkiego Przemysłu Organicznego i Barwników;
  • Wacław Iwanowski w 1924 r. został powołany na Katedrę Technologii Produktów Spożywczych i Przemysłu Fermentacyjnego. 

Profesorowie i Zakłady Wydziału Chemicznego w roku akad. 1934/35

  • Jan Czochralski - dr hc PW, Zakład Metalurgii i Metaloznawstwa (3),
  • Czesław Grabowski - Zakład maszynoznawstwa ogólnego i chemicznego (8),
  • Wacław Iwanowski - Zakład Technologii Produktów Spożywczych i Przemysłu Fermentacyjnego (4),
  • Stanisław Kalinowski - Zakład fizyczny II (4),
  • Kazimierz Kling - Zakład Chemii Ogólnej (5), Dziekan Wydziału,
  • Franciszek Leja - Zakład Matematyki (2),
  • Tadeusz Miłobędzki - Zakład Chemii Nieorganicznej (12),
  • Ignacy Mościcki - Prezydent RP, elektrochemia techniczna,
  • doc. dr Ludwik Wasilewski - p.o. kier. Laboratorium Elektrochemii Technicznej (2),
  • Kazimierz Smoleński - Zakład Technologii Ogólnej Organicznej i Technologii węglowodanów (7),
  • Ludwik Szperl - Zakład Chemii Organicznej (8),
  • Wojciech Świętosławski - Zakład Chemii Fizycznej (5),
  • Józef Turski - Zakład Technologii Wielkiego Przemysłu Organicznego i Technologii Barwników (4),
  • Georges Francois Welter - metaloznawstwo specjalne,
  • Zygmunt Wojnicz-Sianożęcki - Zakład Technologii Organicznej II (4),
  • Tadeusz Wojno - Zakład Mineralogiczny i geologiczny (3),
  • Józef Zawadzki - Zakład Technologii Chemicznej Ogólnej Nieorganicznej (5),
  • doc. dr Tadeusz Urbański - Zakład Technologii Materiałów Wybuchowych (4),
  • inż. Elżbieta Bartoszewicz - kancelaria Wydziału Chemicznego 

Obciążenia na I roku w okresie międzywojennym

Przedmiot Godzin tygodniowo w semestrze
zimowym letnim
wykł. ćwicz. wykł. ćwicz.
Matematyka 5   4  
Matematyka ćwiczenia   2   2
Mechanika techniczna 2 2 2 2
Chemia nieorganiczna 5   3  
Fizyka 5   5  
Ćwiczenia z analizy chemicznej       20
Wstęp do maszynoznawstwa i kreślenia technicznego 2 20    
Łącznie 46 41

POLITECHNIKA WARSZAWSKA w czasie wojny

We wrześniu 1939 roku zniszczony został Gmach Chemii, a szczególnie Zakład Chemii Organicznej. Uzyskano zezwolenie na egzaminy dla studentów, którzy ukończyli studia i byli w trakcie wykonywania prac dyplomowych. Sytuacja taka trwała do 4 maja 1940, kiedy zabroniono wszelkiej działalności dydaktycznej. Niemcy jednak zezwolili na utworzenie pewnych zakładów, dla doraźnych potrzeb utworzono m.in. Zakład Chemii Technicznej z kierownikiem prof. Józefem Zawadzkim i 10 pracownikami naukowymi i 3 pomocniczymi. Zakład powstał z dawnych zakładów: Technologii Chemicznej Ogólnej Nieorganicznej oraz Produktów Spożywczych i Przemysłu Fermentacyjnego.

W 1942 roku utworzono PWST, władze polskie Politechniki wiązały z tą decyzją nadzieję na zabezpieczenie przed grabieżą i dewastacją oraz ułatwienie nauczania konspiracyjnego. Do PWST włączono zakłady badawcze istniejące i utworzono wydziały, m.in. Chemii Technicznej z kierownikiem Tadeuszem Wojno.
Wykładowcą PWST był Józef Zawadzki, który pełnił również funkcję dyrektora departamentu szkół technicznych podziemnego ministerstwa oświaty. Wykładał na tajnych kompletach PW od jesieni 1940 r. W pierwszym roku uczęszczało na zajęcia 20 studentów, a w 1943/44 było ich 160. Pracownie odbywały się w legalnie działających zawodowych szkołach technicznych. Zawadzki brał udział razem z prof. Groszkowskim przy rozszyfrowaniu części rakiety V-2.

Na tajnych kompletach w latach 1939-1944 w Politechnice dyplomy magisterskie uzyskało 15 chemików i zakończono jedną habilitację z chemii.

Straty w okresie wojny:

  • prof. Zygmunt Wojnicz-Sianożęcki, zginął w Katyniu
  • dr Marian Polaczek, st. asyst. Zakładu Chemii Organicznej, zginął w Katyniu
  • prof. Kazimierz Kling, zmarł w 1942 r.
  • prof. Kazimierz Smoleński, w 1943 rozstrzelany na Pawiaku
  • prof. Ludwik Szperl, zmarł w 1944 r.
  • prof. Czesław Grabowski, zmarł w 1945 r.
  • adiunkt Tadeusz Jezierski z Zakładu Chemii Organicznej zginął w Stutthofie 

POLITECHNIKA WARSZAWSKA okres powojenny

Do jesieni 1945 roku PW bez Wydziału Chemicznego.
Odbudowa Wydziału do 1951 r.

20 stycznia 1945 r. dyplomant Włodzimierz Dahlig wydobywa ukryte w kanałach podstawowe dzieła chemiczne z wydziałowej biblioteki. Pod koniec stycznia prof. Zawadzki rozpoczął działania prowadzące do uruchomienia Wydziału. Wobec zamiarów uruchomienia Wydziału w Łodzi lub w Gdańsku działania te, wyprzedzające decyzje przyczyniły się do uruchomienia Wydziału. Po uzyskaniu przy Lwowskiej 7 ocalałego domu zorganizowano mieszkania dla powracających pracowników Wydziału, uruchomiono tam dziekanat, a 22.V.1945 r. bibliotekę Wydziału. W dniu otwarcia biblioteki odbyło się pierwsze posiedzenie Rady Wydziału, na którym byli obecni: dziekan prof. Tadeusz Wojno, prof. Józef Zawadzki, prof. Alicja Dorabialska, doc. Wanda Polaczkowa, inż. Stanisław Niewiadomski. Postawiono władze przed faktem dokonanym, Wydział Chemiczny rozpoczął działalność w Warszawie.

W 1945 r. powrócili na Politechnikę profesorowie Wydziału Chemicznego: Stanisław Kalinowski, Tadeusz Miłobędzki, Władysław Nikliborc, Marceli Struszyński, Marian Świderek, Tadeusz Urbański, w 1947 Wojciech Świętosławski, Józef Turski, jesienią 1949 Stanisław Bretsznajder. Jesienią 1945 r. rozpoczął się rok akademicki, a 21.XI.1945 r. odbył się pierwszy wykład prof. Tadeusza Wojno. Stratą dla Wydziału była decyzja prof. Dorabialskiej i prof. Józefowicza objęcia katedr w Łodzi. Pierwszym uruchomionym laboratorium po wojnie była pracownia chemii fizycznej kierowana przez doc. Witolda Tomassiego, a wkrótce pracownia chemii organicznej. Dziekanem był prof. Wojno, a od 1946 roku prof. Urbański, którego działalności zawdzięcza Wydział odbudowę najpierw Gmachu Technologii, a w latach 1948-1952 Gmachu Chemii.

Kadra profesorska 1951 r.
Katedra Matematyki z-ca prof. R. Sikorski
Katedra Fizyki z-ca prof. J. Roliński
Katedra Chemii Nieorg. prof. T. Miłobędzki
Katedra Chemii Org. prof. W. Polaczkowa
Katedra Chemii Fiz. prof. W. Tomassi
Katedra Mineralogii i Petr. prof. T. Wojno
Katedra Analizy Technicznej prof. M. Struszyński
Katedra Maszyn. Og. i Chem. prof. S. Niewiadomski
Katedra Inżynierii Chem. z-ca prof. J. Ciborowski
Katedra Proj. Technologicznego prof. S. Bretsznajder
Katedra Techn. Chem. Nieorg. prof. J. Zawadzki
Katedra Techn. Chem. Org. II prof. T. Urbański
Katedra Techn. Chem. Węgla i Włók. prof. J.S. Turski
Katedra Techn. Chem. Org. I prof. M. Świderek
Katedra Ceramiki vacat

Wirtualna wycieczka

1. Miejsce wśród kierunków
Biotechnologia oraz
Technologia Chemiczna
(nieprzerwanie od 2012 roku)